Jal pradushan marathi essay

प्रदूषण एक समस्या / प्रदूषण पर निबंध ( Essay on Pollution in Hindi )

प्रदूषण की समस्या आज मानव समाज के सामने खड़ी सबसे गंभीर समस्याओं में से एक है | पिछले कुछ दशकों में प्रदूषण जिस तेजी से बढ़ा है उसने भविष्य में जीवन के अस्तित्व पर ही प्रश्नचिन्ह लगाना शुरू कर दिया है | संसार के सारे देश इससे होनेवाली हानियों को लेकर चिंतित है | संसार भर के वैज्ञानिक आए दिन प्रदूषण से संबंधित रिपोर्ट प्रकाशित करते रहते हैं और आनेवाले खतरे के प्रति हमें आगाह करते रहते हैं |( Essay on Pollution in Hindi )

आज से कुछ दशकों पहले तक कोई प्रदूषण की समस्या को गंभीरता से नहीं लेता था | प्रकृति से संसाधनों को प्राप्त करना मनुष्य के लिए सामान्य बात थी | उस समय बहुत कम लोग ही यह सोच सके थे कि संसाधनों का अंधाधुंध उपयोग हानि भी पहुँचा सकता है | हम जितना भी प्रकृति से लेते, प्रकृति उतने संसाधन दोबारा पैदा कर देती | ऐसा लगता था जैसे प्रकृति का भंडार असीमित है, कभी ख़त्म ही नहीं होगा | लेकिन जैसे-जैसे जनसंख्या बढ़ने लगी, प्राकृतिक संसाधनों का दोहन बढ़ता गया | वनों को काटा गया, अयस्कों के लिए जमीनों को खोदा गया | मशीनों ने इस काम में और तेजी ला दी | औद्योगिक क्रांति का प्रभाव लोगों को पर्यावरण पर दिखने लगा | जंगल ख़त्म होने लगे | उसके बदले बड़ी-बड़ी इमारतें, कल-कारखाने खुलने लगे | इससे प्रदूषण की समस्या हमारे सर पर आकर खड़ी हो गई |

आज प्रदूषण के कारण शहरों की हवा इतनी दूषित हो गई है कि मनुष्य के लिए साँस लेना मुश्किल हो गया है | गाड़ियों और कारखानों से निकलनेवाला धुआँ हवा में जहर घोल रहा है | इससे तेजी से वायु प्रदूषण बढ़ रहा है | देश की राजधानी दिल्ली में तो प्रदूषण ने खतरे का निशान पार कर लिया है | कारखानों से निकलनेवाला कचरा नदियों और नालों में बहा दिया जाता है | इससे होनेवाले जलप्रदूषण के कारण लोगों के लिए अब पीने लायक पानी मिलना मुश्किल हो गया है | खेत में खाद के रूप में प्रयोग होनेवाले रासायनिक खादों ने खेत को बंजर बनाना शुरू कर दिया है | इससे भूमि प्रदूषण की समस्या भी गंभीर हो गयी है | इस तरह प्रदूषण तो बढ़ रहा है किंतु प्रदूषण दूर करने के लिए जिन वनों की जरुरत है वो दिन-ब-दिन कम हो रहे हैं |

प्रदूषण के कारण धरती का तापमान बढ़ रहा है | ओजोन लेयर में कई छेद हो चुके हैं | नदियों और समुद्रों में जीव-जंतु मर रहे हैं | कई देशों का मौसम बदल रहा है | कभी बेमौसम बरसात हो रही है तो कभी बिलकुल वर्षा नहीं हो रही | इससे खेती को बहुत नुकसान हो रहा है | ध्रुवों की बर्फ पिघल रही है, जिससे समुद्र के किनारे जो देश और शहर हैं, उनके डूबने का खतरा बढ़ गया है | हिमालय के ग्लेशियर पिघल रहे हैं | जिससे गंगा, यमुना और ब्रह्मपुत्र जैसी नदियों के लुप्त होने की संभावना आ गई है |

ऐसे गंभीर समय में यह आवश्यक हो गया है कि संसार के सारे देश मिलकर प्रदूषण की इस समस्या पर लगाम लगाए | उद्योगों के लिए प्रकृति को नष्ट नहीं किया जा सकता | जब जीवन ही खतरे में पड़ रहा है तो जीवन को आरामदायक बनानेवाले उद्योग क्या काम आएँगे | अभी हाल ही में (१२ दिसंबर २०१५) संसार के १९६ देश प्रदूषण पर नियंत्रण के लिए फ्रांस की राजधानी पेरिस में इकट्ठे हुए थे | सबने मिलकर यह निश्चय किया है कि धरती के तापमान को मौजूदा तापमान से दो डिग्री से ज्यादा बढ़ने नहीं दिया जाएगा | देर से ही सही पर यह सही दिशा में बढाया हुआ कदम है | यदि इसपर वास्तव में अमल किया गया तो पेरिस अधिवेशन मनुष्य जाति के लिए आशा की स्वर्णिम किरण साबित होगी | उम्मीद है कि हम पर्यावरण की रक्षा के लिए सही कदम उठाएँगे और आनेवाली पीढ़ी को प्रदूषण के दुष्परिणामों से बचाएँगे | (प्रदूषण पर निबंध / Pollution Essay in Hindi / Essay on Pollution in Hindi language)

Water Pollution Information in Marathi Essay | Jal Pradushan in Marathi

Jal Pradushan Marathi Essay Project : जल प्रदूषण निबंध

जल प्रदूषण म्हणजे जलाशयांचे साठे उदा. तलाव, नद्या, समुद्र, विहीर, कालवे, सरोवरे इत्यादींचे पाणी दुषित होणे होय.
कारखान्यांचे रासायनिक दुषित पाणी नाल्यांद्वारे नदीपातत्रांत सोडले जाते, त्यामुळे जलप्रदूषण मोठया होताना दिसत आहे. या सर्व बाबींना माणूसच कारणीभूत आहे. अशाप्रकारच्या प्रदूषणामुळे मानवी जीवन मोठया धोक्यात येण्याची शक्यता आहे.
जल प्रदूषण ही एक मानवनिर्मित समस्या आहे.

पाणी हे माणसाचे जीवन आहे. पाण्याशिवाय माणूस जगू शकत नाही. ह तो विसरून गेला आहे आणि मोठया प्रमाणात जल प्रदूषण करत आहे. दुषित पाण्यापासून होणाऱ्या रोगामुळे मृत्युमुखी पडणाऱ्या माणसांची संख्या दिवसेंदिवस वाढत आहे. जलप्रदूषण ही जागतिक स्तरावरील प्रमुख समस्या आहे. यासाठी सर्व स्तरांवर जलसंपदा धोरण आखून, संशोधन करण्याची गरज आहे. जगभरात दुषित पाण्यामुळे अनेक आजार पसरून लोक मरत आहेत.

जलप्रदूषणामुळे आज जगभरात प्रत्येक दिवशी १४, ००० लोकांचा मृत्यु होत आहे. त्यात ५८० लोक भारतातून आहेत. चीनसारख्या मोठया देशातील ९०% पाणी प्रदूषित आहे आणि त्यातील १०% पाणीच पिण्यायोग्य आहे. वर्ष २००७च्या अनुसार चीनमधील ५० लाखाहून अधिक लोक हे शुद्ध पाण्यापासून वंचित आहेत.

ही समस्या जास्त करून औद्योगिकदृष्ट्या प्रगत असलेल्या देशांना मोठया प्रमाणात भेडसावते. पाणी साठून राहिले कि त्यात व्हायरस, जीवाणू, विषाणू, परजीव इत्यादींची वाढ होते.त्यापासून रोग पसरतात. पेट्रोल सारखे पदार्थ समुद्राच्या पाण्यात मिसळल्याने मोठया प्रमाणात जलप्रदूषण होते. जहाज गळतीमुळे अनेकदा जहाज अपघातही होतात. पृथ्वीवरील एकूण पाण्यापैकी १ ते १.५०%च पाणी पिण्यायोग्य आहे. ९८% पाणी हे समुद्र आणि बर्फाच्या स्वरुपात आढळते. जमिनीवर पिण्यायोग्य पाणी कमी प्रमाणात उपलब्ध आहे त्यामुळे त्याचा जपून वापर करणे गरजेचे आहे.

जलप्रदूषणाची कारणे – :
१ रासायनिक पदार्थ पाण्यात मिसळल्याने जलप्रदूषण होते.
२ सांडपाणी, कचरा, प्लास्टिकच्या वस्तू पाण्यात फेकल्याने जलप्रदूषणात वाढ होते.
३ जनावरे, कपडे, भांडी अशा अनेक वस्तू नदीच्या पाण्यात धुतल्याने सगळी घाण पाण्यात मिसळते.
४ शेतीत फवारली जाणारी रासायनिक खते आणि कीटकनाशके पाण्यात मिसळतात व पाणी प्रदूषण होते.

१ जलप्रदूषणामुळे पाण्यात जीवाणूंची उत्पत्ती होऊन पाणी दुषित होते व रोगांचा निर्माण होतो. यात अतिसार (हगवण), उलटी, कवीळ, विविध प्रकारचे ताप, कोलेरा, मलेरिया, सर्दी, खोकला यासारख्या रोगांची लागण होते.
२ दुषित रसायनयुक्त पाणी पिल्याने त्याचा आपल्या किडन्यावर परिणाम होऊन किडन्या निकामी होण्याची समस्या उद्भवते.
३ नदीपात्रात कचरा साठल्यास पूर येण्याची शक्यता असत.

१ रासायनिक पदार्थ, तसेच रासायनिक पदार्थ मिसळलेले पाणी नदी – नाल्यात सोडू नये.
२ शेतीसाठी सेंद्रिय खतांचा वापर करावा.
५ शेडूमातीच्या मुर्त्या बनवून सण साजरे करावेत, सणांसाठी नैसर्गिक रंगांचा वापर करून जलप्रदूषण टाळावे.
६ पाणी उकळून व गाळून प्यावे.
ॠ­ पिण्यायोग्य पाण्यात प्रदूषके मिसळण्यापासून थांबवणे खूप गरजेचे आहे.

Sound Pollution Information in Marathi Essay | Dhwani Pradushan in Marathi

Dhwani Pradushan Marathi Nibandh : जल प्रदूषण निबंध

Noise Pollution in Marathi Project / ध्वनी प्रदूषण :

• ध्वनी प्रदूषण मोठ्या व अनुपयोगी आवाजाला म्हणतात, व याचा त्रास माणूस व जनावरे दोघांनाही होतो.
• ध्वनी प्रदूषण हि जास्त करून मानवनिर्मित समस्या आहे.
• ध्वनी प्रदूषण हे शहरी भागात जास्त असते.
• निरंतर वाढणाऱ्या ध्वनी प्रदुषणामुळे आपण वर्तमान आणि भविष्य पिढीचे जीवन धोख्यात घालत आहोत.

ध्वनी प्रदूषणाची कारणे -:

• वाहतुकीदरम्यान होणारा आवाज हे ध्वनी प्रदुषणाचे मुख्य कारण आहे.
• दिवसेंदिवस लोकसंख्या वाढत आहे त्यामुळे वाहने व त्यामुळे होणारी वाहतूकही वाढत आहे. व त्याचाच परिणाम ध्वनी प्रदूषण मोठ्या प्रमाणात वाढत आहे
• जगभरात सगळ्यात जास्त ध्वनी मोटार वाहन यात विमानाचा आवाज आणि रेल्वेचाआवाज यांचा समावेश आहे.
• खराब शहरी नियोजनामुळे ध्वनी प्रदूषणास हातभार लागतो.
• मोठमोठे कारखाने, मिलमधूनही मोठ्या प्रमाणात ध्वनी प्रदूषण होत असते.
• दैनिक जीवनात घरेलू उपकरणांचा उपयोगातही मोठ्या प्रमाणात ध्वनी प्रदूषण होते.
• भारतात शहरीकरण आणि औद्योगीकीकरणामुळे मोठ्या प्रमाणात ध्वनी प्रदूषण वाढले आहे.
• सामान्य जीवनातील उत्सवात उदा. लग्न, पार्टी, पब, क्लब तसेच पूजा स्थान, मस्जिद तथा आदिवासी भागात ध्वनी प्रदूषण होत असते.

ध्वनी प्रदुषणाचे परिणाम -:

• आवाजामुळे माणसाची ऐकण्याची शक्ती कमी होण्याचा धोखा असतो.
• नको असलेले मोठे आवाज शारीरिक आणि मानसिक नुकसान पोहोचवु शकतात.
• ध्वनी प्रदुषणामुळे उच्च रक्तदाब, चिडचिड आणि आक्रमकता, ताण पातळी, टस, सुनावणी तोटा, झोप न लागणे, इत्यादी आजार मोठ्या होऊ शकतात.
• तसेच ध्वनी प्रदुषणामुळे हुद्य रोगालाही निमंत्रण असते.
• वृद्ध माणसांना आणि लहान मुलांना ध्वनी प्रदुषणाचा जास्त परिणाम होतो.
• प्रतिदिन वाढणाऱ्या ध्वनी प्रदुषणामुळे माणसाच्या काम करण्याच्या क्षमतेवर आणि गुणवत्तेवर परिणाम करते.
• ध्वनी प्रदुषणामुळे एकाग्रता नष्ट होते.
• गर्भवती महिलांवर याचा जास्त परिणाम होतो, त्या चिडचिड्या बनतात व यामुळे गर्भपातही उद्भवू शकतो.
• आवाजाची तीव्रता ८० डेसिबल ते १०० डेसिबल असल्यास माणसाला किंवा प्राण्यांना बहिरेपण येऊ शकते.
• मोठ्या आवाजाने जुन्या पुरान्या इमारती, पुले कोसळण्याची भीती संभवते.
• मोठ्या ध्वनी प्रदुषणामुळे पशु-पक्षी आपल्या मेंदूवरील नियंत्रण गमावतात आणि ते खतरनाक बनू शकतात.
• मोठा आवाज सजीवांच्या नर्व्हस सिस्टिमला हानी पोहोचवू शकते.

ध्वनी प्रदूषण रोखण्यासाठी उपाय -:

• ध्वनी प्रदूषणाविरोधात लोकांमध्ये जनजागृती करणे.
• ध्वनी प्रदूषणाचा प्रत्येक नियम गंभीरतेने पाळणे.
• कमी आवाज करणाऱ्या वाहनांचा वापर करणे.
• रुग्णालये, शाळा-विद्यालये इत्यादी ठिकाणी वाहनांचा आवाज करू नये.
• घरात किंवा बाहेर बाहेर मोठा आवाज करणारी उपकरणांचा कमी प्रमाणात उपयोग करावा.
• आवाजाच्या योग्य नियोजनाने ध्वनी प्रदूषणापासून मुक्ती मिळू शकते.